Retinol na twarz: jak zacząć, żeby nie podrażnić skóry

Czym jest retinol i jak działa na skórę?

Retinol to alkoholowa forma witaminy A i jeden z retinoidów, czyli pochodnych witaminy A o podobnej budowie i działaniu. Do pierwszej generacji retinoidów należą kwas retinowy, retinol, retinal i estry retinylu, i to właśnie ich używa się w leczeniu i pielęgnacji skóry fotostarzonej^[01]. Sam retinol nie działa na skórę bezpośrednio. Staje się aktywny dopiero po przemianie: enzymy w komórkach utleniają go do retinalu, a retinal do kwasu retinowego, który wiąże się z receptorami w jądrze komórki^[01][07].

Ta przemiana tłumaczy, dlaczego retinol działa wolniej i łagodniej niż lek. Kwas retinowy, znany jako tretynoina, uchodzi za złoty standard w odmładzaniu skóry, ale jest dostępny wyłącznie na receptę, bo przy dłuższym stosowaniu wywołuje podrażnienie, łuszczenie i pieczenie^[01]. Retinol jest od tretynoiny około 20 razy słabszy, za to powoduje znacznie mniej zaczerwienienia, łuszczenia i utraty wody przez naskórek^[02].

Jak retinol działa na skórę? Stymuluje produkcję kolagenu w fibroblastach, hamuje metaloproteinazy, czyli enzymy rozkładające kolagen, i przyspiesza odnowę komórkową naskórka^[07]. Stąd jego działanie przeciwzmarszczkowe i wyrównujące koloryt, które w kosmetyce opisuje się jako działanie przeciwstarzeniowe. W badaniu porównawczym już po 4 tygodniach zarówno retinol, jak i kwas retinowy zwiększyły grubość naskórka i aktywność genów odpowiedzialnych za kolagen typu I i III, a po 12 tygodniach stosowania retinolu zmniejszyła się liczba zmarszczek na twarzy. Zmiany po retinolu były jednak mniejsze niż po kwasie^[08].

Retinol, retinal, estry i kwas retinowy: czym się różnią?

Im mniej przemian dzieli składnik od kwasu retinowego, tym szybciej i mocniej działa, ale też tym bardziej drażni. Retinal jest utlenioną formą retinolu, więc od aktywnej postaci dzieli go jeden krok^[07]. Estry retinylu, na przykład palmitynian retinylu, muszą najpierw zostać rozłożone do retinolu, więc dzielą je trzy kroki^[07].

Tabelę można przewijać w poziomie.

Dla początkującej osoby wniosek z tej tabeli jest prosty: retinol albo ester retinylu, a nie retinal i na pewno nie lek. W badaniu tolerancji retinol i retinal drażniły skórę równie mało, a kwas retinowy wyraźnie bardziej. Gdy ten sam kwas stosowano przez 44 tygodnie, w pierwszych 4 tygodniach zaczerwienienie miało 44 procent osób, łuszczenie 35 procent, a pieczenie lub świąd 29 procent^[09].

Co znaczy „czysty retinol”, retinol kapsułkowany i retinol roślinny?

Czysty retinol to w opisach produktów po prostu retinol, w odróżnieniu od estrów retinylu. Retinol kapsułkowany to retinol zamknięty w osłonce, która ma go chronić przed rozpadem i uwalniać stopniowo. Ma to sens, bo retinol jest wyjątkowo nietrwały i pod wpływem światła oraz powietrza łatwo rozkłada się do form nieaktywnych^[02]. Dlatego dobre produkty z retinolem są w nieprzezroczystych, szczelnych opakowaniach, a nie w słoiczkach.

Retinol roślinny to z kolei nazwa marketingowa, najczęściej dla bakuchiolu, który nie jest retinoidem, ale wywołuje w skórze podobne zmiany. W badaniu z udziałem 44 osób bakuchiol w stężeniu 0,5 procent nakładany dwa razy dziennie i retinol 0,5 procent nakładany raz dziennie przez 12 tygodni podobnie zmniejszyły zmarszczki i przebarwienia, a osoby stosujące retinol częściej zgłaszały łuszczenie i pieczenie^[10]. To jedno badanie, więc traktuję bakuchiol jako łagodniejszą alternatywę, a nie zamiennik o udowodnionej równej sile.

Komu retinol pomaga, a komu nie jest potrzebny?

Retinol najlepiej sprawdza się przy skórze z oznakami fotostarzenia, czyli procesu starzenia się przyspieszonego przez promieniowanie ultrafioletowe: drobnymi zmarszczkami, nierównym kolorytem, szorstkością i utratą gęstości. Przy regularnym stosowaniu poprawia strukturę skóry, przebarwienia, suchość i drobne linie^[07]. Pomaga też przy rozszerzonych porach, czyli widocznych ujściach gruczołów łojowych, bo wygładza naskórek wokół nich.

Na zmarszczki dowody są najmocniejsze. W badaniu z grupą kontrolną u 36 osób w średnim wieku 87 lat retinol w stężeniu 0,4 procent, nakładany do trzech razy w tygodniu przez 24 tygodnie, zmniejszył drobne zmarszczki i zwiększył w skórze ilość glikozaminoglikanów wiążących wodę oraz prokolagenu^[11]. W pierwszym kontrolowanym badaniu retinolu poprawę drobnych zmarszczek opisano po 12 tygodniach^[02].

Na przebarwienia retinol działa, ale wolniej i mniej przewidywalnie. Retinoidy stosowane same albo z innymi składnikami zmniejszają przebarwienia w skórze fotostarzonej, choć mechanizm tego działania nie jest do końca wyjaśniony^[01]. Amerykańska Akademia Dermatologii wymienia retinoidy, w tym retinol, wśród składników, które mogą rozjaśniać istniejące ciemne plamy^[12].

Na trądzik, także trądzik młodzieńczy, retinol kosmetyczny nie jest leczeniem. W leczeniu trądziku stosuje się retinoidy pierwszej i trzeciej generacji, czyli tretynoinę i adapalen, a trądzik jako choroba przewlekła powinien być leczony pod kierunkiem lekarza. Pielęgnacja odgrywa w nim rolę wspomagającą^[13]. Jeśli masz bolesne, zapalne zmiany, to sprawa dla dermatologa, nie dla serum z drogerii.

Nie ma też jednego wieku, od którego „trzeba” zacząć. Decyduje stan skóry, nie data urodzenia. W praktyce retinol wprowadzają najczęściej osoby po trzydziestce, gdy pojawiają się pierwsze trwałe linie i nierówny koloryt po latach słońca.

Jaki retinol na początek: stężenie i forma?

Na początek wybierz niskie stężenie i prostą formułę. Amerykańska Akademia Dermatologii radzi zacząć od najłagodniejszego produktu z retinoidem, jaki znajdziesz, i stosować go co drugi wieczór^[04]. Kosmetyki bez recepty zawierają zwykle od 0,05 do 0,3 procent retinolu, a badania pokazują poprawę zmarszczek, kolorytu i struktury skóry już od 0,1 procent, pod warunkiem stałego stosowania^[01].

Tabelę można przewijać w poziomie.

Wniosek z tabeli: dla większości osób zaczynających kurację wystarczy retinol do 0,3 procent. Wyższe stężenie nie oznacza proporcjonalnie lepszego efektu, a na pewno oznacza więcej podrażnień.

Czy wyższe stężenie oznacza lepszy efekt?

Nie. Mocniejszy retinol działa szybciej, ale częściej kończy się przerwaniem kuracji z powodu podrażnienia, a przerwana kuracja nie daje żadnego efektu. Dodatkowa trudność: przy kosmetykach bez recepty nie ma obowiązku podawania stężenia retinolu na opakowaniu^[04]. Jeśli producent go nie podaje, załóż, że produkt trzeba wprowadzać tak ostrożnie jak ten o wyższym stężeniu.

Forma ma mniejsze znaczenie niż stężenie i opakowanie. Serum z retinolem zwykle zawiera więcej składnika aktywnego i mniej substancji natłuszczających, krem z retinolem (najczęściej sprzedawany jako krem na noc) jest łagodniejszy i wygodniejszy dla skóry suchej, a kapsułki jednorazowe chronią retinol przed powietrzem. Najlepszy retinol na początek to nie ten najmocniejszy, tylko ten, który będziesz stosować regularnie bez podrażnień. Niezależnie od formy wybierz produkt, który nie ma kontaktu ze światłem i powietrzem między użyciami.

Jak zacząć stosować retinol na twarz krok po kroku?

Retinol na twarz nakłada się wieczorem, na suchą i oczyszczoną skórę, cienką warstwą, a potem przykrywa kremem nawilżającym. Rano obowiązuje krem z filtrem. Poniższy plan jest zgodny z zaleceniami dermatologów dla osób zaczynających kurację retinoidami^[04][05].

1. Sprawdź, czego już używasz. Kwasy złuszczające, nadtlenek benzoilu i leki na skórę same ją uwrażliwiają. Nie wprowadzaj retinolu w tym samym tygodniu, w którym zaczynasz inny składnik aktywny.
2. Zrób próbę. Nałóż produkt na mały fragment skóry, na przykład za uchem albo pod linią żuchwy, i obserwuj skórę przez dwa dni. Źródła medyczne tego kroku nie wymagają, ale to prosty sposób, żeby wykluczyć uczulenie na formułę, zanim pokryjesz nią całą twarz.
3. Umyj twarz łagodnym żelem i odczekaj, aż skóra będzie całkiem sucha. Wilgotna skóra chłonie składnik mocniej, a to na początku jest wadą, nie zaletą.
4. Nałóż ilość wielkości ziarnka groszku na całą twarz: na czoło, policzki, nos i brodę, a potem rozprowadź cienką warstwą. Omiń powieki, kąciki nosa i ust. Retinoid nakładany blisko oka może wywołać podrażnienie spojówek^[02].
5. Po kilku minutach nałóż krem nawilżający. Nawilżanie zmniejsza ryzyko podrażnienia i jest częścią kuracji, a nie dodatkiem^[04][05].
6. Zacznij od dwóch albo trzech wieczorów w tygodniu^[05]. Po 3 do 4 tygodniach bez niepokojących objawów przejdź na co drugi wieczór, a dopiero potem na codziennie, jeśli skóra tego potrzebuje.
7. Rano nałóż krem z filtrem SPF 30 lub wyższym na całą odsłoniętą skórę^[05][12]. Bez tego kroku retinol nie ma sensu.
8. Przerwij na kilka dni, jeśli pieczenie się przedłuża, skóra jest stale zaczerwieniona albo pojawiają się pęknięcia. Wróć do nawilżania, a do retinolu dopiero wtedy, gdy skóra się wyciszy, i rzadziej niż przed przerwą^[02].

Najczęściej widzę u klientek dwa błędy: nie stosują się do zaleceń producenta i na początek nakładają retinol zbyt często.

Jak często stosować retinol i kiedy zwiększać?

Rzadko na początku, częściej dopiero wtedy, gdy skóra przestanie reagować. Zalecenie „co drugi wieczór na start i powolne zwiększanie” pochodzi wprost od Amerykańskiej Akademii Dermatologii, a przegląd badań nad tretynoiną wymienia start od dwóch albo trzech wieczorów w tygodniu i niższe stężenie jako najprostsze sposoby ograniczenia podrażnienia^[04][05]. Codzienne stosowanie nie jest celem samym w sobie. W badaniu, w którym retinol poprawił zmarszczki, nakładano go tylko do trzech razy w tygodniu^[11].

Czym jest metoda kanapkowa i kiedy ma sens?

Metoda kanapkowa to nałożenie cienkiej warstwy kremu nawilżającego przed retinolem i drugiej po nim. Krem spowalnia wnikanie składnika, więc skóra dostaje go łagodniej. To praktyczny sposób na pierwsze tygodnie przy skórze suchej albo wrażliwej, a także na okres, gdy zwiększasz częstotliwość. Badania kliniczne nie porównywały tej metody z nakładaniem na gołą skórę, więc traktuj ją jako sposób na komfort, nie na lepszy efekt. Gdy skóra przyzwyczai się do retinolu, pierwszą warstwę kremu możesz pominąć.

Czy retinol nakłada się na całą twarz, pod oczy i na szyję?

Na całą twarz tak, bo zmiany, na które działa retinol, nie ograniczają się do jednego miejsca, a nakładanie punktowe nie ma uzasadnienia. Okolicę oczu omijaj na początku: skóra jest tam cieńsza, a retinoid blisko oka może podrażnić spojówki^[02]. Po kilku tygodniach dobrej tolerancji możesz dojść produktem do kości policzkowej i łuku brwiowego, bez powieki ruchomej. Szyja i dekolt reagują mocniej niż twarz, więc wprowadzaj tam retinol później i rzadziej.

Skutki uboczne retinolu: co jest normalne w pierwszych tygodniach, a co powinno Cię zaniepokoić?

Najczęstsze skutki uboczne retinolu, czyli łagodne swędzenie, pieczenie po nałożeniu, zaczerwienienie i łuszczenie w pierwszych tygodniach, to typowa reakcja na retinoidy, nazywana reakcją retinoidową albo retinizacją. Pojawia się zwykle w pierwszych tygodniach kuracji i jest częstsza przy tretynoinie niż przy retinolu i retinalu^[02]. W przeglądzie badań nad tretynoiną takie reakcje opisano jako łagodne do umiarkowanych i przemijające^[05].

Tabelę można przewijać w poziomie.

Granica przebiega między dyskomfortem, który mija po nałożeniu kremu, a uszkodzeniem skóry. Suchość i łuszczenie są częścią procesu. Pęknięcia, sączenie i ból nie są.

Dlaczego po retinolu zmarszczki wyglądają na większe?

Bo przesuszona skóra gorzej odbija światło i każda linia rysuje się wyraźniej. W pierwszych tygodniach retinol przyspiesza odnowę naskórka i osłabia barierę hydrolipidową, czyli ochronną warstwę skóry zatrzymującą wodę, więc skóra bywa matowa i napięta. To wrażenie mija razem z suchością. Badania, w których retinol zmniejszał zmarszczki, trwały 12 i 24 tygodnie^[08][11], więc po dwóch tygodniach nie oceniaj efektu, tylko nawilżenie.

Czy wysyp po retinolu jest normalny?

Nowe wypryski po wprowadzeniu retinolu się zdarzają, zwłaszcza przy skórze skłonnej do zaskórników, bo przyspieszona odnowa naskórka wypycha zalegające zmiany. Źródła, na których opieram ten tekst, nie podają jednak danych, jak często to występuje przy retinolu kosmetycznym ani ile trwa. Bezpieczna zasada: jeśli wyprysków jest dużo, są bolesne albo trwają dłużej niż kilka tygodni, zrób przerwę i poradź się dermatologa, zamiast zakładać, że „skóra się oczyszcza”.

Gdy klientka po tygodniu stosowania ma suchą, łuszczącą się skórę i chce rzucić retinol, mówię jej, że to normalna reakcja skóry. Jednocześnie wyjaśniam, kiedy retinol trzeba przerwać: gdy skóra jest zaczerwieniona i tkliwa, czyli boli przy dotyku, gdy pojawiają się krostki albo wysypka. Lekkie zaróżowienie tuż po nałożeniu, które szybko mija, do tych sygnałów nie należy^[02].

Retinol a słońce: czy retinol można stosować latem?

Retinol można stosować latem, pod warunkiem codziennej ochrony przeciwsłonecznej i nakładania go wyłącznie na noc. Retinoidy zwiększają wrażliwość skóry na słońce, dlatego Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca nakładać je tylko wieczorem, a w dzień chronić skórę: szukać cienia, nosić kapelusz z szerokim rondem i stosować krem z filtrem na całą odsłoniętą skórę^[04]. Nadwrażliwość na światło pojawia się zwykle na początku kuracji, a po kilku miesiącach reakcja skóry na promieniowanie ultrafioletowe wraca do normy^[02].

Jest i drugi powód, żeby nakładać retinol na noc: światło i powietrze rozkładają go do form nieaktywnych^[02]. Produkt nałożony rano traci część działania, zanim zacznie pracować.

Jesień i zima są najwygodniejszym momentem na start, bo słońca jest mniej i łatwiej o konsekwencję z kremem przeciwsłonecznym. Latem retinol też jest możliwy, ale nie zaczynaj go tuż przed wakacjami nad morzem, a w dni z długą ekspozycją na słońce zrób przerwę. Solarium wyklucz całkowicie, niezależnie od pory roku.

Z czym łączyć retinol, a czego unikać?

Na początku kuracji łącz retinol tylko z kremem nawilżającym i filtrem. Każdy dodatkowy składnik aktywny utrudnia ocenę, co właściwie podrażniło skórę.

• Kwasy złuszczające (glikolowy, salicylowy, migdałowy) i retinol działają na ten sam naskórek i oba go uwrażliwiają. Nie nakładaj ich tego samego wieczoru. Jeśli używasz obu, rozdziel je na różne dni albo kwas zostaw na rano, a jeśli dopiero zaczynasz, przeczytaj, jak stosować kwasy na twarz, zanim dodasz do nich retinol.
• Witamina C w formie kwasu askorbinowego ma niskie pH i sama potrafi szczypać. Rozsądny układ to witamina C rano pod filtr, retinol wieczorem.
• Niacynamid, ceramidy, kwas hialuronowy, skwalan i peptydy wspierają barierę ochronną skóry i nawilżenie, więc dobrze współgrają z retinolem i mogą być w kremie, którym go przykrywasz.
• Nadtlenek benzoilu i leki na trądzik na receptę łącz z retinolem tylko po konsultacji z lekarzem, który je przepisał.
• Peelingi mechaniczne, szczoteczki i mocne złuszczanie odłóż na czas, gdy skóra przyzwyczaja się do retinolu.

Pełną tabelę łączenia składników aktywnych przygotowuję w osobnym artykule.

Kiedy nie stosować retinolu? Przeciwwskazania

Retinolu nie stosuje się w ciąży i podczas karmienia piersią, w trakcie leczenia retinoidami na receptę, na skórę uszkodzoną lub podrażnioną oraz przy aktywnych chorobach zapalnych skóry.

• Ciąża i karmienie piersią. Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca unikać w ciąży wszystkich retinoidów, zarówno leków, jak i kosmetyków bez recepty z retinolem^[06]. Badania kobiet, które stosowały tretynoinę na skórę w ciąży, nie wykazały wzrostu ryzyka wad wrodzonych, a mimo to autorzy przeglądu radzą jej w ciąży nie używać^[05]. Retinoidy przyjmowane doustnie wykazują działanie teratogenne, czyli uszkadzające płód^[13], a przy braku badań z retinolem kosmetycznym w ciąży obowiązuje ta sama ostrożność. W AQUAOO ciąża i karmienie piersią są przeciwwskazaniem do obu peelingów z retinolem.
• Leczenie retinoidami. Jeśli przyjmujesz izotretynoinę albo stosujesz tretynoinę lub adapalen na receptę, nie dokładaj retinolu z drogerii. Konsensus Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego zaleca też, żeby peelingi i mocniejsze zabiegi wykonywać dopiero 6 miesięcy po zakończeniu leczenia izotretynoiną^[13].
• Skóra uszkodzona, oparzona słońcem, z opryszczką albo świeżo po zabiegu złuszczającym. Najpierw odbudowa, potem retinol.
• Trądzik różowaty, cera naczynkowa i trądzik ropny. Polskie Towarzystwo Dermatologiczne zaleca w trądziku różowatym wyeliminować z pielęgnacji między innymi kwasy owocowe, alkohol i mentol oraz unikać złuszczających kremów i metod mechanicznych^[14], a trądzik z ropnymi zmianami leczy się pod kierunkiem lekarza^[13]. W tych sytuacjach retinol odradzam, a przy trądziku różowatym i ropnym o leczeniu decyduje dermatolog.
• Uczulenie na retinol albo inny składnik produktu, które wykluczysz próbą na małym fragmencie skóry, oraz skóra bardzo sucha lub z alergiami, przy której dermatolodzy odradzają retinoidy bez konsultacji^[04].
• Okres przed zabiegiem złuszczającym w gabinecie. Przed peelingiem z retinolem proszę o odstawienie kosmetyków z retinolem i kwasami na co najmniej 2 tygodnie, a domowych peelingów na co najmniej tydzień. Po gabinetowym peelingu z innymi kwasami potrzeba co najmniej 4 tygodni przerwy przed peelingiem z retinolem.

Kiedy iść do dermatologa, a nie po retinol?

Do dermatologa idź wtedy, gdy problem skóry jest chorobą, a nie kwestią pielęgnacji. Trądzik z zapalnymi, bolesnymi zmianami wymaga leczenia prowadzonego przez lekarza, a retinoidy w tym leczeniu to leki na receptę, nie kosmetyki^[13]. Utrwalone zaczerwienienie twarzy z pieczeniem może oznaczać trądzik różowaty, w którym pielęgnacja wygląda inaczej^[14]. Przebarwienia, które pojawiły się po leku albo w ciąży, oraz plamy, które nie bledną mimo filtra i pielęgnacji, też warto pokazać lekarzowi^[12].

Co daje peeling z retinolem w gabinecie, czego nie zrobisz w domu?

W gabinecie retinol to kuracja, a nie codzienna pielęgnacja. W AQUAOO w Miechowie wykonuję peeling z retinolem, w którym po ampułce ze składnikami antyoksydacyjnymi, chroniącymi komórki przed wolnymi rodnikami, nakładam maskę z retinolem. Maskę zmywasz w domu po 4 do 6 godzinach, a skóra odnawia się przez 4 do 5 dni. Zabieg wykonuję pojedynczo albo w serii 3 zabiegów co 6 tygodni.

Dla skóry dojrzałej, z przebarwieniami i rozszerzonymi porami, mam wersję intensywną: peeling z retinolem i czynnikami wzrostu, w którym serum wprowadzam nanoigłami albo mikroigłami, a kończę tą samą maską z retinolem. Tu seria to 3 do 4 zabiegów co 4 tygodnie. Oba zabiegi i pozostałe zabiegi złuszczające w AQUAOO mają na kartach pełne listy przeciwwskazań.

Co mówią badania o takich peelingach? W badaniu peelingu z 3 procentami retinolu u 24 kobiet, które otrzymały łącznie 78 zabiegów w odstępach 6 tygodni, zabieg był dobrze tolerowany przy każdym typie skóry, widoczne złuszczanie zaczynało się około trzeciego dnia i kończyło do siódmego, a dermatolodzy odnotowali poprawę drobnych zmarszczek, porów, jędrności i plamistych przebarwień^[15]. To badanie bez grupy kontrolnej i finansowane przez producenta preparatu, więc traktuję je jako opis przebiegu, a nie dowód przewagi nad kuracją domową.

Kiedy zabieg ma sens? Każdej osobie, która stosuje retinol w domu, mogę zaproponować mocniejszą kurację retinolową, bo jej skóra zna już ten składnik. Peeling z retinolem proponuję wtedy, gdy skóra potrzebuje mocniejszego złuszczania. W domu takie złuszczanie łatwo przeprowadzić źle, a bez stałej kontroli kosmetologa bywa wręcz niebezpieczne. Przed wizytą domowy retinol i tak odstawiasz na co najmniej 2 tygodnie, tak jak opisuję w części o przeciwwskazaniach.

Retinol odradzam osobom uczulonym na retinol, co sprawdzam próbą uczuleniową, oraz przy trądziku różowatym, cerze naczynkowej i trądziku ropnym. Wtedy proponuję zabieg, który nie jest inwazyjny, a pomaga w danym problemie. Jeśli nie widzę potrzeby żadnego zabiegu, mówię to klientce szczerze. Gdy domowy retinol dobrze Ci służy, wizyta w gabinecie niczego nie musi zmieniać.

Retinol: efekty. Po jakim czasie je widać?

Pierwsze efekty, czyli gładszą w dotyku skórę i równiejszy koloryt, zauważysz po kilku tygodniach regularnego stosowania. Na zmarszczki trzeba czekać dłużej. W badaniach retinol zmniejszał drobne zmarszczki po 12 tygodniach codziennego stosowania^[08] i po 24 tygodniach stosowania do trzech razy w tygodniu^[11]. Przy tretynoinie, czyli najmocniejszym retinoidzie, wyraźna poprawa fotostarzenia wymagała zwykle około 6 miesięcy, bo efekty narastają powoli^[02].

Przebarwienia bledną najwolniej: plama o kilka tonów ciemniejsza od skóry potrzebuje zwykle od 6 do 12 miesięcy, a głębiej położony barwnik dłużej^[12]. Retinol przyspiesza ten proces, ale nie skraca go do tygodni.

Co po odstawieniu? Skóra nie wraca do punktu wyjścia z dnia na dzień, ale procesy starzenia trwają, więc efekt kuracji utrzymuje się tylko przy jej kontynuowaniu. Retinol to składnik na lata, stosowany w rytmie, który skóra toleruje, a nie kuracja na sezon.

Od czego zacząć, jeśli chcesz wprowadzić retinol?

Jeśli nie masz pewności, czy Twoja skóra jest gotowa na retinol, albo chcesz dobrać go do innych składników, których już używasz, możesz umówić konsultację kosmetologiczną w AQUAOO w Miechowie. Ocenię stan skóry, zapytam o leki i dotychczasową pielęgnację, i uczciwie powiem, czy retinol jest dla Ciebie teraz, czy lepiej zacząć od czegoś innego. Przynieś kosmetyki, których używasz na co dzień.